Beyaz ciroyla devralınan çekte ciro zinciri ve mücerretlik

T.C. İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 12. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO 2026/506

KARAR NO 2026/1169 TÜRK MİLLETİ ADINA İSTİNAF KARARI

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ İSTANBUL ANADOLU 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ 11/02/2026

NUMARASI 2025/391 Esas - 2026/132 Karar

DAVA

Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ 08/05/2025

İSTİNAF KARAR TARİHİ 19/06/2026

Davacı limited şirket tarafından açılan davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle, diğer davacılar tarafından açılan davanın kanıtlanamadığından reddine ilişkin kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacılar vekili; davalı tarafından müvekkilleri aleyhine dört ayrı çek (500.000, 400.000, 600.000 ve 500.000 TL) nedeniyle icra takibi başlatıldığını, ayrıca henüz takibe konu edilmeyen 300.000 TL bedelli çekin de davalının elinde olduğunu, ilgili çeklerin müvekkillerinin yetkilisi olduğu anonim şirket ile dava dışı bir kişi arasında akdedilen sözleşme kapsamında teslim edildiğini, ancak dava dışı kişinin cirosu olmadan çeklerin davalının eline geçtiğini, müvekkilleri ile davalı arasında hiçbir ticari ilişki bulunmadığını, çeklerin ciro silsilesinden müvekkilinin bu çekleri davalıya verdiği görünse de bunun doğru olmadığını; davalının çeklerde yetkili hamil olmadığını ileri sürerek borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; çeklerin davacı tarafından beyaz ciro yapılarak dava dışı kişiye teslim edildiğini, bu kişinin ise çekleri herhangi bir ciro işlemi yapmaksızın müvekkiline teslim ettiğini, bu durumun TTK'nın 683 vd. hükümleri gereğince beyaz ciro ile devralınmış bir kambiyo senedinin zilyetliğinin geçirilmesi suretiyle meşru devrini oluşturduğunu, müvekkilinin geçerli şekilde hak sahibi olduğunu, çeke dayalı borç ilişkisinin temel borç ilişkisinden bağımsız ve soyut (mücerret) nitelik taşıdığını, beyaz ciro ile devralınan çekin hamile geçmiş sayılacağını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; TTK'nın 683. maddesine göre lehine ciro yapılanın adına yer verilmeyen cironun "beyaz ciro" olduğu, TTK'nın 684/2 maddesi uyarınca hamilin beyaz ciroyu kendi adına doldurabileceği veya senedi tekrar ciro etmeksizin başka birine verebileceği, dava konusu çeklerin beyaz ciro ile dava dışı kişiye geçtiği, ciro silsilesinde bozukluk bulunmadığı, davalının meşru hamil olduğu; kambiyo senetlerinin illetten mücerret olduğu, ispat yükünün davacılarda olduğu ve davacıların borçlu olmadıklarını yazılı belge ile ispatlayamadıkları, davacılardan birinin çekler ve takip dosyalarında taraf olmadığından aktif husumetinin bulunmadığı gerekçesiyle o davacı yönünden davanın aktif husumet yokluğundan, diğer davacılar yönünden kanıtlanamadığından reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacılar vekili; davalının çeklerin hangi ticari ilişki kapsamında eline geçtiğini açıklayamadığı, müvekkilleri ile davalı arasında ticari ilişki bulunmadığı, dava dışı kişinin cirosu olmadan çekler davalıya geçtiği için ciro silsilesinin bozuk ve davalının yetkili hamil olmadığı, eksik inceleme ile karar verildiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davaya konu çekler ve icra takipleri nedeniyle borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir. Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı borçlu, davalının varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını ileri sürüyorsa ispat yükü, ilişkinin varlığını iddia eden davalı alacaklıya düşer (HMK m.190, TMK m.6). Fakat davacı borçlu, ilişkinin doğduğunu bildirip başka bir nedenle (senedin karşılıksız olması, ödeme, ibra, takas gibi) geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürüyorsa bu iddiayı ispat yükü davacı borçluya düşer (Yargıtay HGK 2020/298 E. 2022/1531 K.). Kambiyo senetleri mücerret kıymetli evrak niteliğine sahip olduklarından bu senetlerde yer alan hak, temel borç ilişkisinden bağımsızdır.

Temel borç ilişkisinin taraflarından biri kambiyo senedi düzenleyip lehdara verdiğinde, temel borç ilişkisinden bağımsız ikinci bir borç (kambiyo) ilişkisi doğar; senet ifa yerine değil ifa uğruna verilmiş sayılır (TBK m.133/2). Aynı durum senedin ciro yoluyla tedavülünde de geçerlidir. Bu sebeple taraflar arasındaki temel borç ilişkisindeki bozukluklar kambiyo ilişkisini etkilemez; temel borç ilişkisinden doğan defîler, temel borç ilişkisi ile kambiyo ilişkisinin taraflarının aynı olması ve bile bile borçlu zararına hareket edilmesi hâlleri dışında kambiyo ilişkisinde ileri sürülemez (Yargıtay HGK 2025/195 E. 2026/230 K.). Somut olayda davacıların temel ilişkiye dayalı bir menfi tespit istemi bulunmadığı, çekin dava dışı kişiye gayrimenkul satım sözleşmesi kapsamında verildiği ancak ciro edilmeden davalıya verildiği ileri sürülerek menfi tespit isteminde bulunulmuştur.

Çözümü gereken husus, davacılar tarafından dava dışı kişiye beyaz ciro ile verilen çeklerin davalıya ciro edilmeden devredilip edilemeyeceğidir. TTK'nın 684/2-c hükmü gereği beyaz ciro ile senedi iktisap eden hamil, beyaz ciroyu doldurmaksızın ve senedi tekrar ciro etmeksizin onu başka bir kişiye verebilir. Buna göre beyaz ciro ile hamilin çekleri ciro etmeden davalıya devretmesi mümkün ve geçerli olup, bu durumun ciro zincirini bozduğu ve davalının yetkili hamil olmadığına ilişkin istinaf nedeni yerinde değildir. Hamilin, davacılar dışındaki cirantalarla olan temel ilişkisinin araştırılması mücerretlik ilkesine aykırıdır; hamil, senedi hangi ilişki nedeniyle edindiğini açıklamak zorunda değildir.

Çekler davalıya geçerli şekilde devredilmekle çeklerdeki alacak hakkı davalıya geçtiğinden, davalı ile dava dışı ciranta arasındaki ilişkinin araştırılmasına gerek yoktur. Davacıların temel ilişki nedeniyle bir defi ileri sürmedikleri, yalnızca soyut olarak davalı ile ticari ilişkileri olmadığını ileri sürdükleri, çek üzerindeki imzaları nedeniyle yetkili hamile karşı sorumlu oldukları gözetildiğinde aksi yöndeki istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.

HÜKÜM

Davacılar vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353(1)b-1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceğine oy birliğiyle karar verildi. 19/06/2026