Madde 1157 — 6. Hızlandırma primi
(1) Yüklemenin, sözleşmede kararlaştırılan yükleme süresinden önce bitirilmesi hâlinde, taşıyanın, kullanılmayan süre için taşıtana bir para ödemesini öngören anlaşmalar geçerlidir. Bu paraya ilişkin sürenin hesaplanmasında, yükleme süresinin hesabına ilişkin kurallar uygulanır.
(2) Yapılan sözleşme, navlunun belirlenmesine ilişkin olarak yükleme veya boşaltma limanında geçerli olan idari, mali veya cezai hükümleri dolanmak amacına yönelikse, birinci fıkra uygulanmaz.
Madde gerekçesi
Dikkat: Bu gerekçe kanun tasarısına yazılmıştır. Maddenin yürürlükteki metni o günden bu yana değişmiştir (i̇çeri̇k deği̇şi̇kli̇ği̇). Gerekçe, güncel metnin değil tasarı metninin açıklamasıdır.
Uygulamada “dispatch money” olarak anılan para hakkında Alm. TK.’da ve 6762 sayılı Kanunda hüküm bulunmamaktadır. Yargıya intikal eden uyuşmazlıklar dikkate alınarak, bu alanda düzenleme yapılması gerekli görülmüştür. Bu tür ödemelere ilişkin anlaşmalar, birinci dünya savaşı sonrasında, resmi merciler tarafından tespit edilen navlun tarifelerini dolanmak için ortaya çıkmıştır. Taraflar, tümünün kullanılmayacağı baştan belli olan uzunlukta yükleme süreleri kararlaştırıp, taşıyanın, kullanılmayan süre için bir para ödemesini öngörmekte idi. Böylece, aslında, gizli bir navlun iadesi yapılmakta, yani tarife ile tespit olunan navlun üzerinden indirim sağlanmaktaydı. Ortaya çıktığı dönemlerde hukuka aykırı olan bu uygulama, günümüzde bu nev’i navlun tarifelerinin neredeyse tamamen ortadan kalkmış olması sebebiyle, sözleşme özgürlüğü ilkesi çerçevesinde geçerlik kazanmıştır. Bu nedenle, maddenin ilk fıkrasında, ödemeye ilişkin genel kurallar tespit edilmiş, ancak kanunî düzene aykırılık halinde ikinci fıkra ile sınırlama yoluna gidilmiştir.
Kaynak: TBMM S. Sayısı: 96 (Dönem 23) - Türk Ticaret Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu
Eski TTK (6762) karşılığı
m.None yeni hukum — Yükleme ve boşaltma
Kaynak: 6102 ↔ 6762 karşılaştırma cetveli. Eşleşmeler cetvelden derlenmiştir; en güvenilir eşleşme başta gösterilir.
İlişkili kararlar
Bu maddeye bağlı onaylı karar henüz yok. Yeni kayıtlar aylık bültenle duyurulacak → bülten.
Güncel gelişmeler
Bu maddeye bağlı onaylı gelişme henüz yok. Resmî Gazete haftada bir taranır; onaylanan kayıtlar burada görünür.
Kendinizi test edin
Yüklemenin, kararlaştırılan yükleme süresinden önce bitirilmesi hâlinde, taşıyanın taşıtana bir para ödemesini öngören anlaşmalar (hızlandırma primi) bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Bu tür anlaşmalar kesin olarak geçersizdir; erken bitirme taşıyana ödeme yükümlülüğü doğuramaz
- Bu tür anlaşmalar geçerlidir; ödemeye ilişkin sürenin hesabında yükleme süresinin hesabı kuralları uygulanır
- Bu tür anlaşmalar yalnızca sözleşmede ayrıca sürastarya da kararlaştırılmışsa geçerli sayılır
- Bu ödeme yalnızca taşıtanın hiç sürastaryaya düşmemiş olduğu yolculuklarda istenebilir
- Erken bitirme hâlinde taşıyan hiçbir şekilde para ödemez; kullanılmayan süre taşıyana kalır
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: B
TTK m.1157/1 uyarınca yüklemenin sözleşmede kararlaştırılan süreden önce bitirilmesi hâlinde, taşıyanın kullanılmayan süre için taşıtana bir para ödemesini öngören anlaşmalar geçerlidir; bu paraya ilişkin sürenin hesaplanmasında yükleme süresinin hesabına ilişkin kurallar uygulanır.
Kaynak: https://6102ttk.com/ttk/madde-1157 — erişim: 20.07.2026