Madde 1280 — 3. Dispeççi
(1) Dispeç, ilgililerin oybirliğiyle atayacakları bir veya birden fazla dispeççi tarafından yapılır. Oybirliği sağlanamazsa, dispeççiyi veya dispeççileri, dispeçin yapılacağı yer mahkemesi atar.
(2) İlgililerden her biri dispeçin yapılması için gereken ve elinde bulunan belgeleri, özellikle çarter partileri, konişmento ve faturaları, dispeççiye vermekle yükümlüdür.
(3) Dispeççinin istemi üzerine mahkeme, ellerinde bulunan ve kanunen ibrazla yükümlü oldukları belgeleri dispeççiye teslim etmelerini, onları elinde bulunduranlara emreder.
(4) Dispeççi, ilgililerin dispeçi incelemelerine izin ve istemleri üzerine giderlerini ödemeleri şartıyla, bir örnek vermekle yükümlüdür.
Madde gerekçesi
Dikkat: Bu gerekçe kanun tasarısına yazılmıştır. Maddenin yürürlükteki metni o günden bu yana değişmiştir (i̇çeri̇k deği̇şi̇kli̇ği̇). Gerekçe, güncel metnin değil tasarı metninin açıklamasıdır.
Bu maddenin ilk iki fıkrası, Alm. TK.’nın 729 uncu paragrafından iktibas edilmiş olan 6762 sayılı Kanunun 1208 inci maddesinin ilk iki fıkrasından dili güncelleştirilerek alınmıştır. 6762 sayılı Kanunun hükmünde, birinci fıkranının birinci cümlesinde “hükûmetçe tayin edilmiş olan dispeççiler”e yapılan yollama Tasarıya alınmamıştır, çünkü 6762 sayılı Kanunun yürürlükte bulunduğu yaklaşık elli yıl içinde hükûmet tarafından böyle bir tayin yoluna gidilmemiştir. Çağdaş denizcilik uygulamaları dikkate alınarak, dispeççi seçimi öncelikle ilgililere bırakılmış, ilgililer tarafından oy birliği ile bir seçim yapılamaması halinde mahkemeye müracaat edilmesi kuralı kabul edilmiştir.
Maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları, Alman Nizasız Kaza Kanununun 151 ilâ 152 nci maddelerinden iktibas edilmiş olan 6762 sayılı Kanunun 1208 inci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarından dili güncelleştirilerek alınmıştır. Üçüncü fıkrada, mehaz Alman hükmünde, ibraz yükümlülüğünün hangi kanundan doğduğu açık bırakılmışken, 6762 sayılı Kanunun hükmünde “Usul Kanunu”na atıf yapılarak, hükmün uygulama alanı daraltılmıştır. Bu düzenleme isabetli bulunmadığından, hüküm kaynak kurala uygun olarak değiştirilmiştir.
Kaynak: TBMM S. Sayısı: 96 (Dönem 23) - Türk Ticaret Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu
Eski TTK (6762) karşılığı
m.1208 kismen — Müşterek avarya
Dispeç, hükümetçe tayin edilmiş olan dispeççiler ve bunlar yoksa, mahkemenin tayin edeceği kimseler tarafından yapılır. Şu kadar ki; gemi ve yükle alakalılar da müttefikan dispeççi seçebilirler. İlgililerden her biri dispeçin yapılması için lazım olan ve elinde bulunan vesikaları hususiyle çarter partileri, konişmento ve faturaları, dispeççiye ibraz etmeye mecburdur. Dispeççinin talebi üzerine mahkeme, Usul Kanunu hükümleri gereğince ellerinde bulunan vesikaları dispeççiye ibraz etmelerini bunları elinde bulunduranlara emreder. Dispeççi; ilgililerin dispeçi tetkik etmelerine müsaade ve talepleri üzerine masraflarını çekmek şartiyle, bir kopya vermeye mecburdur.
Kaynak: 6102 ↔ 6762 karşılaştırma cetveli. Eşleşmeler cetvelden derlenmiştir; en güvenilir eşleşme başta gösterilir.
İlişkili kararlar
Bu maddeye bağlı onaylı karar henüz yok. Yeni kayıtlar aylık bültenle duyurulacak → bülten.
Güncel gelişmeler
Bu maddeye bağlı onaylı gelişme henüz yok. Resmî Gazete haftada bir taranır; onaylanan kayıtlar burada görünür.
Kendinizi test edin
Müşterek avaryada dispeççinin atanması bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Dispeççi her hâlde mahkemece resen atanır; ilgililerin oybirliğiyle atama yapmasına imkân tanınmamıştır.
- Dispeç, ilgililerin oybirliğiyle atayacakları dispeççi tarafından yapılır; oybirliği sağlanamazsa dispeççiyi, dispeçin yapılacağı yer mahkemesi atar.
- İlgililerden yalnızca donatan belge vermekle yükümlüdür; yük ilgilileri ve sigortacılar dispeççiye belge sunmak zorunda değildir.
- Dispeççi, ilgililere dispeçten örnek vermekle yükümlü değildir; örnek ancak bir mahkeme kararıyla verilebilir.
- Dispeççi oybirliğiyle atanamazsa, atama yetkisi mahkemeye değil donatana geçer; donatan dispeççiyi tek başına atar.
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: B
TTK m.1280/1 uyarınca dispeç, ilgililerin oybirliğiyle atayacakları bir veya birden fazla dispeççi tarafından yapılır; oybirliği sağlanamazsa dispeççiyi veya dispeççileri, dispeçin yapılacağı yer mahkemesi atar. Sıralama esastır: önce ilgililerin iradesi, ancak oybirliği yoksa mahkeme. Fıkra 2 uyarınca ilgililerden HER BİRİ, dispeçin yapılması için gereken ve elinde bulunan belgeleri (özellikle çarter partileri, konişmento ve faturaları) dispeççiye vermekle yükümlüdür; f.3 uyarınca dispeççinin istemi üzerine mahkeme, kanunen ibrazla yükümlü olanlara belgeleri teslim etmelerini emredebilir. Fıkra 4 uyarınca dispeççi, ilgililerin dispeçi incelemelerine izin vermek ve istemleri üzerine giderleri ödenmek şartıyla bir örnek vermekle yükümlüdür. A, oybirliğiyle atamanın önceliğini yok sayar. C, belge verme yükümünü yalnız donatana hasreder. D, örnek verme yükümünü kanunda bulunmayan bir mahkeme kararı koşuluna bağlar. E, oybirliği sağlanamadığında atamanın mahkemece yapılacağı kuralını değiştirir.
Kaynak: https://6102ttk.com/ttk/madde-1280 — erişim: 20.07.2026