Madde 1243 — A) Genel olarak
(1) Bir navlun sözleşmesinde veya konişmentoda yahut diğer bir denizde taşıma senedinde yer alıp da;
- a) Taşıyanın borç ve sorumluluklarına ilişkin 1141, 1150, 1151 ve 1178 ilâ 1192 nci maddeler,
- b) Taşıtan ve yükletenin borç ve sorumluluklarına ilişkin 1145 ilâ 1149, 1165 ve 1208 inci maddeler,
- c) Denizde taşıma senetlerine ilişkin 1228 ilâ 1242 nci maddeler, hükümlerinden kaynaklanan borç ve sorumluluklar doğrudan veya dolaylı olarak önceden kaldıran veya daraltan bütün kayıt ve şartlar geçersizdir.
(2) Sigortadan doğan hak ve alacakların taşıyana devredilmesi veya taşıyana buna benzer menfaatler sağlanması ve kanunlarla düzenlenmiş bulunan ispat yükünün taşıyan lehine tersine çevrilmesi sonucunu doğuran bütün kayıt ve şartlar birinci fıkra hükümlerine tabidir.
(3) Sorumluluğu kaldıran veya daraltan kayıt ve şartların geçersizliği, navlun sözleşmesinin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin geri kalan hükümlerinin geçersizliği sonucunu doğurmaz.
(4) Taşıyanın borçlarını ve sorumluluğunu genişleten veya ağırlaştıran kayıt ve şartlar ise geçerlidir.
Madde gerekçesi
Dikkat: Bu gerekçe kanun tasarısına yazılmıştır. Maddenin yürürlükteki metni o günden bu yana değişmiştir (i̇çeri̇k deği̇şi̇kli̇ği̇). Gerekçe, güncel metnin değil tasarı metninin açıklamasıdır.
Birinci ve üçüncü fıkralar 6762 sayılı Kanunun 1116 ncı maddesi ile 1978 tarihli Hamburg Kurallarının 23 üncü maddesinin birinci fıkrasından değiştirilerek alınmıştır. 6762 sayılı Kanuna göre en önemli fark, konişmento düzenlensin veya düzenlenmesin herhangi bir taşıma senedinde yer alıp, emredici hükümlere aykırı olarak sorumluluğu tamamen veya kısmen bertaraf eden kayıtların batıl sayılmasıdır. Bu sebeple 6762 sayılı Kanunun 1116 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan kabotaj taşımalarında konişmento düzenlenmese dahi emredici hükümlerin uygulanacağına dair hüküm metinden çıkartılmıştır.
Kaynak: TBMM S. Sayısı: 96 (Dönem 23) - Türk Ticaret Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu
Eski TTK (6762) karşılığı
m.1116 kismen
Bir konişmento tanzim edildiği takdirde taşıyanın: 1. Geminin denize, yola ve yüke elverişliliğine mütaallik 1019 uncu; 2. Tazmin mükellefiyetine mütaallik 1023 üncü maddenin ikinci fıkrasiyle 1061, 1062 ve 1063 üncü; 3. Muayene ve zararın tesbitine mütaallik 1066 ve 1067 nci; 4. Konişmentonun karine teşkil etmesine dair 1110 uncu; 5. Mesuliyetin en yüksek haddine mütaallik 1114 üncü, maddeler gereğince olan borç ve mesuliyetlerini önceden kaldırma veya daraltma neticesini doğuran bütün kayıt ve şartlar hükümsüzdür. Bu mükellefiyetlerden doğan gemi alacaklısı hakları için dahi aynı hüküm caridir. Sigortadan doğan hak ve alacakların taşıyana temlik edilmesi veya taşıyana buna benzer menfaatler sağlanması neticesini doğuran anlaşmalar ve hususiyle kanunlarla tanzim edilmiş bulunan ispat külfetinin taşıtan veya gönderilenin aleyhine olarak tersine çevrilmesi neticesini doğuran bütün kayıt ve şartlar dahi birinci fıkrada yazılı kayıt ve şartlar hükmündedir. Yukarıki hükümler, birinci fıkranın 4 numaralı bendi hariç olmak üzere Türkiye'de bir yerden diğer yere taşınan mallara ait navlun mukavelelerinde konişmento tanzim edilmemiş olsa dahi tatbik olunur. Mesuliyeti genişleten anlaşmaların konişmentoya yazılması lazımdır.
Kaynak: 6102 ↔ 6762 karşılaştırma cetveli. Eşleşmeler cetvelden derlenmiştir; en güvenilir eşleşme başta gösterilir.
İlişkili kararlar
Bu maddeye bağlı onaylı karar henüz yok. Yeni kayıtlar aylık bültenle duyurulacak → bülten.
Güncel gelişmeler
Bu maddeye bağlı onaylı gelişme henüz yok. Resmî Gazete haftada bir taranır; onaylanan kayıtlar burada görünür.
Kendinizi test edin
Bir navlun sözleşmesinde veya konişmentoda yer alan, taşıyanın kanundan doğan borç ve sorumluluğunu önceden kaldıran ya da daraltan kayıtlar bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Bu tür kayıtlar geçerli olup taşıyanı sorumluluktan kurtarır.
- Bu kayıtların geçersizliği, navlun sözleşmesinin veya konişmentonun tamamının geçersizliğine yol açar.
- Bu kayıtlar geçersizdir; buna karşılık taşıyanın borç ve sorumluluğunu genişleten veya ağırlaştıran kayıtlar geçerlidir.
- Yalnızca sorumluluğu tamamen kaldıran kayıtlar geçersizdir; sorumluluğu kısmen daraltan kayıtlar geçerlidir.
- Kanunla düzenlenmiş ispat yükünü taşıyan lehine tersine çeviren kayıtlar bu yasağın dışında olup geçerlidir.
Cevabı ve açıklamayı göster
Doğru cevap: C
TTK m.1243/1 uyarınca taşıyanın belirtilen hükümlerden kaynaklanan borç ve sorumluluklarını doğrudan veya dolaylı olarak önceden kaldıran ya da daraltan bütün kayıt ve şartlar geçersizdir; f.4 uyarınca ise taşıyanın borç ve sorumluluğunu genişleten veya ağırlaştıran kayıtlar geçerlidir. A, geçersizliği geçerliliğe çevirir. B, f.3'teki kısmi geçersizliği (yalnız o kayıt geçersiz, geri kalan hükümler geçerli) tam geçersizliğe dönüştürür. D, 'kaldıran veya daraltan' ifadesinden daraltmayı çıkararak katalogu daraltır. E, f.2'yi tersine çevirir: ispat yükünü taşıyan lehine tersine çeviren kayıtlar da f.1 yasağına tabidir.
Kaynak: https://6102ttk.com/ttk/madde-1243 — erişim: 20.07.2026